BÄ°POLAR (Ä°KÄ° UÇLU) BOZUKLUK

Bireyin duygudurumunda, enerjisinde ve iÅŸlevselliÄŸinde alışık olmadık düzeyde dalgalanmalara neden olan bir psikiyatrik hastalıktır. Herkesin yaÅŸadığı normal duygusal iniÅŸ çıkışlardan farklı bir ÅŸekilde bipolar bozukluÄŸun belirtileri ağırdır. Ä°liÅŸkileri olumsuz yönde etkiler, iÅŸ ve okul performansında kötüleÅŸmeye ve hatta intihara yönelmeye neden olabilir. Fakat iyi olan ÅŸudur ki, bipolar bozukluk tedavi edilebilir, kontrol altında tutulabilir ve bu hastalığı olanlar herkes gibi üretken bir yaÅŸantı sürdürebilirler.

YaÅŸam boyu yaygınlığı %1 dolayındadır. Kadın / erkek oranı eÅŸittir.18 yaÅŸ üzeri nüfusun % 2.6′ sında bipolar bozukluk vardır. Bipolar bozukluk, genellikle ergenliÄŸin sonlarında veya yetiÅŸkinliÄŸin baÅŸlangıcında ortaya çıkar.

Bazı kiÅŸilerde ilk belirtiler çocuklukları sırasında ve bazısında daha geç yaÅŸlarda görülebilir. ÇoÄŸu durumda bir hastalık olarak tanınamaz; doÄŸru teÅŸhis edilip ve tedavi baÅŸlayana kadar insanlar yıllarca sıkıntılar çekebilir. Bipolar bozukluk, ÅŸeker veya kalp hastalığı gibi uzun süren bir hastalıktır ve hayat boyu dikkatle izlenmelidir.

BELÄ°RTÄ°LER

v      Hasta canlı, aşırı hareketli, renkli giyinmiÅŸ, konuÅŸkan ve coÅŸkuludur.

v      Davranışları garip olabilir.

v      Aşırı hareketlilik nedeniyle hasta dağınık ve bitkin durumda olabilir.

v      Yüksek ses tonuyla ve hızlı konuÅŸur. KonuÅŸmanın arasına girmek, kesmek zordur.

v      Ä°nsanlarla kolay iliÅŸki kurar, ancak iliÅŸkileri yüzeyel ve kısa sürelidir.

v      El kol hareketleriyle, yüksek sesle ve çok miktarda konuÅŸma görülür.

v      KonuÅŸmada kelime oyunları, ÅŸakalar, konudan konuya atlama olabilir.

v      DüÅŸünce akışı (çaÄŸrışımlar) hızlanmıştır. KonuÅŸurken konudan konuya atlamalar olabilir, buna fikir uçuÅŸması denir. Ancak çoÄŸu kez anlattıklarından bir anlam çıkarılabilir ve mantık bütünlüÄŸü korunmuÅŸtur.

v      DüÅŸünceler genellikle birbirleriyle anlam ya da uyak baÄŸlantıları gösterirler.

v      DüÅŸünce içeriÄŸi büyüklük ve kendine güven temaları ile doludur.

v      Kimsenin yapamayacağı iÅŸleri yapacak güçtedir, üstündür ve yeteneklidir.

v      CoÅŸku, aşırı neÅŸe, zaman zaman da öfke egemendir.

v      Hastanın neÅŸesi çevresindekilere de bulaşır. Ara ara duygulanım deÄŸiÅŸkenliÄŸi görülür.

v      Gülerken birden aÄŸlayabilir, aÄŸlarken gülmeye baÅŸlayabilir.

v      Sıklıkla engellendiklerinde öfkeli, kızgın, saldırgan olabilirler.

v      BaÅŸlangıçta hafif bir hızlanma ve coÅŸku içinde olan hastanın duyguları, hareketleri ve kabarması tırmanarak ağır bir taÅŸkınlık durumu ortaya çıkar.

v      Uyku ileri derecede bozulur. Hasta günlerce uyumaz, sürekli dolaşır, bir ÅŸeylerle uÄŸraşır. Ertesi gün ise enerjik ve hareketlidir.

v      Ä°ÅŸtahı artsa bile yemek yemeÄŸe fırsat bulamaz, kilo verir.

v      Cinsel dürtülerini denetlemekte zorlanır. Tehlkeli cinsel davranışlarda bulunabilir.

v      Enerjik davranışları nedeniyle bir süre sonra yorgun düÅŸer.

v      Mesleki ve toplumsal iÅŸlevlerde önemli sorunlar vardır.

v      BaÅŸkasına zarar vermesini önlemek için hastaneye yatırılmayı gerektirecek kadar ağırdır.

v      Psikotik (gerçeÄŸi deÄŸerlendirmede bozulma) özellikler gösterebilir

v      Bazen farklı bir problemmiÅŸ gibi görülebilir. ÖrneÄŸin, alkol yada madde kötüye kullanımı, zayıf okul ve iÅŸ performansı veya gergin insani iliÅŸkiler gibi. Gerçekte bu tip problemler altta yatan duygudurum bozukluÄŸunun iÅŸaretleri olabilirler

BİPOLAR BOZUKLUĞUN GİDİŞİ

Ä°lk on yılın ardından, hastalık dönemleri arasında ortalama süre yaklaşık 1-2 yıldır. Bozukluk tedavi edilmezse, ortalama bir mani veya hipomani dönemi birkaç ay sürebilir. Tedavi edilmeyen depresyon döneminin süresi ise en az 6 aydır.

Hastalık dönemleri arasındayken birçok kiÅŸi normal duygudurumlarına dönerler. Kimileri ise depresif bir duygudurum içerisindedirler. Birtakım kiÅŸilerin hastalık belirtileri arasında hiç ara olmazken, kimilerinde kısa süreli aralar görülebilir. Tedavi görülmesine raÄŸmen hastaların küçük bir oranı remisyona girmez ve kronik semptomlar yaÅŸamaya devam eder.

Bir yılda dört ve dörtten fazla hastalık dönemi geçiriyorsanız, buna “HIZLI DÖNGÜLÜ BIPOLAR BOZUKLUK” denir. Kimi zaman bir haftada ve hatta bir gün içerisinde birkaç hastalık dönemi görülebilen hastalar olabilir. En az bir yıl bipolar bozukluk tanısı ile izlenen kiÅŸilerde tanı olanaklıdır ve erkeklere kıyasla kadınlarda daha yaygındır.

Bipolar bozukluk sıklıkla depresyonla baÅŸlar, %10-20 yalnızca yineleyen mani ÅŸeklindedir. Mani atağından sonra ilk 2 yılda %40-50 atak yineler. Mani nöbetlerinin kısa sürmesi, geç baÅŸlangıç, iyilik dönemlerinin uzun sürmesi, olumlu aile, iÅŸ ve uÄŸraşı koÅŸulları, madde alışkanlığının olmaması olumlu sonlanım göstergeleridir

Ä°LAÇLA TEDAVÄ°

En ağır durumdakiler de içinde olmak üzere, bipolar bozukluÄŸu olan birçok insanda, uygun tedavi ile önemli oranda duygudurumu dalgalanmaları ve beraberindeki belirtilerin düzelmesini saÄŸlayabilir. . Öte yandan, tedavi olunmadığı durumda bipolar bozukluk seyri kötüleÅŸme yolundadır. Zamanla kiÅŸi daha sık (daha hızlı-döngülü) ve hastalığın ilk görüldüÄŸü döneme kıyasla daha ağır manik ve depresif epizotlar yaÅŸayabilir. Fakat çoÄŸu vakada uygun tedavi, epizotların ÅŸiddetini ve sayısını azaltarak bipolar bozukluÄŸu olan insanların yaÅŸam kalitesi yüksek bir hayat sürmesine yardım eder.

Bipolar bozukluk tekrarlayan bir hastalık olduÄŸundan uzun süreli koruyucu tedavi önemle tavsiye edilir ve hemen hemen her zaman koruyucu tedavi gereklidir. Ä°laçlar ve psikososyal tedavi ikilisinden oluÅŸan tedavi stratejisi bipolar bozukluÄŸu yönetmede en uygun yoldur.

Bir süre tedaviye devam edip ve sonra tedaviyi durdurmak yerine düzenli tedavi sürdürülmesi ile bipolar bozukluk çok daha iyi kontrol edilir. Fakat, tedaviye hiç ara verilmese dahi olabilen duygudurumu dalgalanmaları derhal doktora haber verilmelidir. Doktor tedavi planında deÄŸiÅŸikler yaparak maniye engel olabilir. Doktorla yakın bir iletiÅŸim, tedavi endiÅŸeleri ve seçenekleri konusunda açıkça konuÅŸmak tedavinin etkisinden fark edilecek derecede bir fayda saÄŸlayabilir.

Bunun yanı sıra, günlük duygudurumu belirtileri, tedaviler, uyku düzeni ve hayat olayları hakkında bir çizelge tutmak, bipolar bozukluÄŸu olan insanlara ve ailelerine hastalığı daha iyi anlama konusunda yardım edebilir. Bu çizelge doktora da hastalığı en etkili ÅŸekilde izleyip tedavi etmede yardımcı olabilir.

Bipolar bozukluk ilaçları ruh saÄŸlığı hastalıklarının teÅŸhis ve tedavisinde uzman olan tıp doktorları psikiyatristler tarafından yazılır. DiÄŸer doktorlar tarafından da reçete yazılabilse de, bipolar bozukluÄŸu olan insanların tedavi için bir psikiyatriste baÅŸvurmaları tavsiye edilir.

“Duygudurumu düzenleyicileri” denilen ilaçlar genellikle bipolar bozukluÄŸu kontrol etmeye yardım etmek için reçete edilirler. Birçok farklı duygudurumu düzenleyici mevcuttur. Genelde, bipolar bozukluktaki duygudurumu düzenleyicileri ile tedavi uzun yıllar devam eder. Ä°htiyaç olduÄŸunda, duygudurumu düzenleyici alınmasına raÄŸmen gelen mani ve depresyonu tedavi etmek için genelde daha kısa süreler için baÅŸka ilaçlar da tedaviye eklenebilir.

PSIKOSOSYAL TEDAVILER

Ä°laçların yanı sıra psikiyatristler ve psikiyatristlerle birlikte çalışan klinik psikologlar, psikososyal tedavilerle, psikoterapilerle (konuÅŸma tedavileri), bipolar bozukluÄŸu olan insanlara ve ailelerine destek olur, onları eÄŸitir ve rehberlik ederler. AraÅŸtırmaların sonuçları göstermektedir ki, psikososyal müdahaleler (hastanın) duygudurumu düzelmesine, daha az hastanede yatmasına, bir çok konuda daha iyi iÅŸlev görmesine yardımcı olabilir. Terapi seans sayısı, sıklığı ve türü her bireyin ihtiyaçlarına göre belirlenir.

-KOGNITIF(BILIÅžSEL) DAVRANIÅžÇI TERAPI: Hastalıkla iliÅŸkili uygunsuz veya negatif düÅŸünce yapılarını deÄŸiÅŸtirmelerine yardım etmektedir. PsikoeÄŸitim, bipolar bozukluÄŸu olan insanlara hastalığı ve tedavisini, tam bir epizot olmadan müdahale edebilmek için atak tekrarlaması iÅŸaretlerini nasıl tanıyacaklarını öÄŸretmeyi hedefler. PsikoeÄŸitim ailedeki hasta yakınları içinde faydalı olabilir.

-AILE TERAPISI: bipolar bozukluÄŸu olan kiÅŸinin belirtileri nedeniyle ortaya çıkan, (ve belirtileri daha da kötüleÅŸtiren) aile içindeki sıkıntı miktarını azaltma stratejilerini kullanır.

-KIÅžILER ARASI ILIÅžKI VE SOSYAL RITIM TERAPISI: bipolar bozukluÄŸu olan kiÅŸilere insanlarla iliÅŸkilerini geliÅŸtirme ve günlük iÅŸlerini bir düzene koymada yardımcı olur. Düzenli günlük rutinler ve uyku planları ile manik epizotlara karşı korunmada faydalı olabilir.

- Hiçbir psikoterapi yöntemi ilacın alternatifi deÄŸildir, bütünleyicisidir.

ÇOCUKLAR VE ERGENLERDE BIPOLAR BOZUKLUK OLUR MU?

Hem çocuklarda hem de ergenlerde bipolar bozukluk görülebilir. Bu hastalığı olan ebeveynlerin çocuklarında hastalığın ortaya çıkması daha sıktır.

Epizotları açıkça tanımlanabilen birçok yetiÅŸkinden farklı olarak, bipolar bozukluÄŸu olan çocuk ve ergenler sıklıkla, bir gün içerisinde pek çok kez hızlı duygudurum dalgalanmaları yaÅŸarlar. Manideki çocuklarda irritabilite, aşırı mutluluk ve neÅŸelilik deÄŸil de yıkıcı öfke nöbetleri olması durumu daha çoktur. Bipolar bozukluÄŸu olan gençlerde de mikst belirtiler yaygındır. Hastalık görülen üst yaÅŸ grubundaki ergenler ise daha çok klasik yetiÅŸkinlere benzer belirtiler gösterip, epizotlar yaÅŸarlar.

Çocuklar ve ergenlerde, o yaÅŸ gruplarında ortaya çıkan diÄŸer sorunlardan bipolar bozukluÄŸu ayırt etmek zor olabilir. ÖrneÄŸin, irritabilite ve saldırganlık bipolar bozukluk belirtisi olabilirken, aynı zamanda dikkat eksikliÄŸi hiperaktivite bozukluÄŸu, karşıt olma-karşıt gelme bozukluÄŸu veya daha çok yetiÅŸkinler arasında yaygın olan majör depresyon ve ÅŸizofreni gibi diÄŸer tür ruh saÄŸlığı bozuklukları belirtileri de olabilir. UyuÅŸturucu kullanımı da bu belirtileri ortaya çıkarabilir.

Bununla beraber, her hastalık için, etkili tedavi uygun teÅŸhise baÄŸlıdır. Mutlaka bir çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından çocuklar veya ergenlerin duygusal durumu ve davranış semptomları dikkatle deÄŸerlendirilmelidir. Ä°ntihar düÅŸünceleri olan, intihar hakkında konuÅŸan veya giriÅŸim yapan her çocuk ve ergen ciddiye alınmalı ve bir psikiyatristten acil yardım istenmelidir.

BIREYLER VE AILELER BIPOLAR BOZUKLUK IÇIN NASIL YARDIM ALABILIRLER?

Bipolar bozukluÄŸu olan herkes bu hastalığın teÅŸhis ve tedavisinde yetkin bir psikiyatrisin kontrolünde olmalıdır. Psikolog, sosyal hizmetler çalışanı, psikiyatri hemÅŸireleri gibi diÄŸer ruh saÄŸlığı çalışanları, kiÅŸi ve ailesine tedavinin diÄŸer yönleri konusunda yardımcı olurlar.

Yardım alınabilecek merkezler:

-Üniversitelerin Tıp Fakülteleri
-Bipolar Bozukluk Klinikleri
-Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastaneleri
-Hastanelerin psikiyatri klinikleri ve poliklinikleri
-Özel psikiyatri muayenehane birimleri ve klinikleri

Bipolar bozukluÄŸu olan insanlar yardım almak için de yardıma ihtiyaç duyabilirler.

-Bipolar bozukluÄŸu olan insanlar, çoÄŸu durumda hastalığın kendilerini ne kadar çok etkilediÄŸini anlayamazlar veya kendi problemlerinin sebebini ruh hastalığı yerine baÅŸka sebeplere yorarlar.

-Bipolar bozukluÄŸu olan bir insan tıbbi yardım ararken ailesinin ve arkadaÅŸlarının güçlü desteÄŸine ihtiyaç duyar. Aile doktorları bir ruh saÄŸlığı uzmanına yönlendirmede önemli bir rol oynayabilirler.

-Bazen bir aile ferdinin veya bir arkadaşın bipolar bozukluÄŸu olan kiÅŸiyi uygun bir ruh saÄŸlığı muayenesi ve tedavisi için doktora götürmesi gerekebilir.

-Ağır epizot yaÅŸayan bir kiÅŸinin kendi güvenliÄŸi için ve acil olarak ihtiyaç duyduÄŸu tedaviyi görmesi için, bir hastaneye yatırılması gerekebilir. Bazı durumlarda kiÅŸi kendisi istemediÄŸi halde hastaneye yatırılması gerekebilir.

-Her birey için en iyi tedavi planını bulmak zaman alabileceÄŸinden, kiÅŸinin sürekli teÅŸvik ve desteÄŸe ihtiyacı vardır.

-Hastalık iyi bir şekilde kontrol edildiğinde, hasta ileride olabilecek bir manik veya depresif epizot tekrarlamasında ne yapılacağına dair uzmanlarla hemfikir olmalıdır.

-Bipolar bozukluk diÄŸer ciddi hastalıklara benzer ÅŸekilde eÅŸler, aile fertleri, arkadaÅŸlar ve iÅŸverenler için zordur. Bipolar bozukluÄŸu olan kiÅŸinin aile fertleri çoÄŸu kez kiÅŸinin ciddi davranış sorunları ile mücadele etmek zorundadır; örneÄŸin manide para harcama çılgınlığı veya depresyonda her ÅŸeyden elini ayağını çekme hali ve bu davranışların devam eden sonuçları gibi.

Uzm.Dr. Sevilay ZORLU

Psikiyatrist &  Psikoterapist

www.antalyaterapipsikiyatri.com

www.antalyacinselterapi.com

Åžirinyalı Mh. Ä°smet GökÅŸen Cad.

1528 S. Åžahbaz Apt. K:2 D:5

Tel: 0 242 316 98 99